Implementacja do polskiego porządku prawnego regulacji zamieszczonych w Dyrektywie o sygnalistachi odnosi się również do relacji, jakie zachodzą pomiędzy pracodawcą, a pracownikiem, który dokonuje zgłoszenia nieprawidłowości w zakresie działania przedsiębiorstwa.
Sygnaliści to głównie pracownicy.
Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla regulacji dyrektywy o sygnalistach. Pracownicy bowiem stanowią tą grupę podmiotową, która w oczywisty sposób, będąc blisko pracodawców, posiada wiedzę istotną z punktu widzenia systemu zgłaszania nieprawidłowości.
Z uwagi na obszerność tej tematyki, w niniejszym artykule zasygnalizujemy jedynie najważniejsze jej elementy, które znajdą rozwinięcie w dalszych naszych opracowaniach.
Ochrona sygnalistów to nie tylko ochrona interesu publicznego. To również ochrona pracodawców i instytucji publicznych.
Należy przede wszystkim raz jeszcze podkreślić, że przepisy o ochronie sygnalistów z jednej strony stanowią wyraz przyjęcia przez prawodawcę pod ochronę naczelnych zasad ochrony interesu publicznego w zakresie ochrony wspólnego porządku prawnego, w tym przeciwdziałania korupcji, a z drugiej, podnoszą kwestię zarządzania przedsiębiorstwem czy podmiotem publicznym w sposób jak najbardziej transparentny i zgodny z ogólnie rozumianym porządkiem prawnym.
Interes publiczny sprzeczny z interesem przedsiębiorców lub instytucji publicznych? Niekoniecznie.
W tym aspekcie podnosi się, że interes przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej podmiotem publicznym nie musi być sprzeczny z interesem sygnalisty, bowiem jego zgłoszenia mogą często zapobiegać poważniejszym stratom materialnym lub wizerunkowym danego podmiotu gospodarczego lub publicznego. Nie można ponadto wykluczyć, że sygnalista będzie de facto działał zarówno na korzyść podmiotu, w którego funkcjonowaniu dostrzegł nieprawidłowość i zdecydował o jej zgłoszeniu, jak też na korzyść osoby zarządzającej takim podmiotem, wszak osoba taka może nie mieć wiedzy o nieprawidłowościach zachodzących w zakresie działania takiego podmiotu. Okoliczność takie mogą wystąpić chociażby w sytuacjach, które zachodzą pomiędzy pracownikami danego podmiotu, gdy dochodzi do mobbingu. W takim ujęciu, zgłoszenia sygnalistów będą mogły bezpośrednio dotyczyć niedopuszczalnych relacji pomiędzy pracownikami lub pomiędzy pracownikami, a przełożonymi niższego szczebla, natomiast sama osobo zarządzająca podmiotem jako całością, będzie zainteresowana takim rozstrzygnięciem tych relacji, które rozwiąże problem w ramach struktury organizacyjnej podmiotu, bez potrzeby ingerencji podmiotów trzecich.
Czy ochrona sygnalistów jest potrzebna? Czy niepotrzebnie obciąża przedsiębiorców lub instytucje publiczne?
W tym ujęciu, interes sygnalisty będzie w istocie zbieżny z interesem przedsiębiorcy lub osobą zarządzającą podmiotem publicznym. Kwestia ta warta jest odnotowania, bowiem w powszechnym odczuciu przepisy o ochronie sygnalistów mają stanowić niepotrzebne obciążenie przedsiębiorców i podmiotów publicznych, które ponadto niesie za sobą wizję nieuzasadnionej podejrzliwości i powszechnych donosów czynionych często z niskich pobudek.
Ochrona sygnalistów to szeroko rozumiana „compliance”. Compliance (zgodność) to zdolność funkcjonowania w zgodzie z procedurami i wartościami.
Innymi słowy, na system ochrony sygnalistów nie można patrzeć wyłącznie z jednej, negatywnej płaszczyzny dodatkowej ingerencji kontrolnej w procesy zachodzące w strukturze danego podmiotu, bowiem należy również w tym systemie dostrzegać, a może przede wszystkim artykułować szereg jego pozytywnych cech, stanowiących dla takiego podmiotu bardzo przydatne w praktyce narzędzie zarządzania jego strukturą, dające ten pozytywny przymiot, który określany jest mianem „compliance”, a więc „zgodności” z akceptowanymi normami zachowania oraz procedurami, wyróżniającymi przedsiębiorcę na rynku lub uwiarygadniającymi podmiot publiczny w zakresie jego funkcjonowania.
Wskazana wyżej zbieżność interesów sygnalistów z podmiotami, w zakresie funkcjonowania których dokonywać oni będą zgłoszeń została przez prawodawcę obwarowana dodatkowymi gwarancjami, odnoszącymi się do rzetelnego funkcjonowania systemu obsługi zgłoszeń sygnalistów.
System obsługi zgłoszeń sygnalistów jako zasadnicze narzędzie przejawiające zdolność funkcjonowania w zgodzie z procedurami i wartościami. System obsługi zgłoszeń sygnalistów to element compliance.
System taki powinien zatem spełniać wymogi informatyzacji, łatwej dostępności, przejrzystości, zapewniać sygnalistom anonimowość zgłoszeń oraz wskazywać osobę bezstronną, która obsługą zgłoszeń sygnalistów powinna zarządzać.
Racjonalny ustawodawca, czyli kilka słów o preferowanej formie rozstrzygania zgłoszeń w drodze wewnętrznych procedur i porozumień.
Nie bez znaczenia dla powyższego pozostaje również uznanie przez prawodawcę preferencyjnego charakteru wewnętrznej (w zakresie struktury danego podmiotu) procedury rozstrzygania o zasadności zgłoszeń sygnalistów, tak aby kwestie dostrzeżonych nieprawidłowości podlegały przede wszystkim ocenie osób bezpośrednio nimi zagrożonych.
Sygnalista to nie tylko pracownik.
Prawodawca zdecydował się również na szerokie zdefiniowanie pojęcia „sygnalisty” (o czym szerzej w odrębnym artykule), wychodzące daleko poza prawo pracy, niemniej to właśnie w zakresie stosunków pracy zgłoszenia sygnalistów odgrywały będą zasadniczą rolę dla praktycznego funkcjonowania systemu zgłaszania nieprawidłowości.
Ochrona dla sygnalistów i ochrona przed nierzetelnymi zgłoszeniami.
Pamiętać również należy, że prawodawca decydował się również na zastosowanie mechanizmów ochronnych zarówno dla pracowników, którzy stają się sygnalistami, jak też dla przedsiębiorców lub podmiotów publicznych, którzy w przypadku nierzetelnych lub nieprawdziwych zgłoszeń mogliby ponieść wymierne szkody wynikające z ewentualnego nadużywania przez sygnalistów przysługujących im uprawnień.
Kwestie te, jak już była o tym mowa na wstępie w sposób bardziej szczegółowy znajdą rozwinięcie w kolejnych artykułach na naszej stronie internetowej.
4integrity jako współpracownik w zakresie compliance, zgodności.
4integrity dostarcza gotowe do wdrożenia i sprawdzone narzędzia zarządzania zgłoszeniami sygnalistów i jest gotowe na podjęcie współpracy w tym zakresie oraz zachęca do dalszej lektury informacji podawanych na naszych stronach internetowych. Będziemy informowali Państwa o wielu teoretycznych i praktycznych aspektach zagadnienia ochrony sygnalistów, bowiem zdajemy sobie sprawę z obaw, jakie niesie za sobą wdrożenie nowych przepisów.
i Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii