Na stronie internetowej Rządowego Procesu Legislacyjnego ukazał się projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, implementujący tzw. Dyrektywę o ochronie sygnalistów. Celem Dyrektywy jest ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających odpowiedni poziom ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa.
Projekt polskiej ustawy przewiduje szereg nowych obowiązków, zarówno dla podmiotów prywatnych, jak i publicznych takich jak:
1. konieczność wdrożenia regulaminu zgłoszeń wewnętrznych i przeprowadzenie jego konsultacji ze związkami zawodowymi/przedstawicielami pracowników,
2. konieczność wprowadzenia kanałów zgłoszeń dla sygnalistów.
3. prowadzenie wewnętrznych postępowań wyjaśniających w wyniku otrzymanych zgłoszeń od sygnalistów oraz prowadzenie rejestru takich zgłoszeń,
Do 3 lat pozbawienia wolności grozić będzie za brak ustanowienia wewnętrznej procedury zgłoszeń, podobnie jak za brak ochrony poufności sygnalisty lub utrudnianie zgłoszenia. A czas przewidziany na odpowiednie dopasowanie struktury, procesów i procedur w przedsiębiorstwach zatrudniających powyżej 250 pracowników jest bardzo krótki – to 14 dni od dnia jej opublikowania.
Jak sobie z tym wszystkim poradzić? Przede wszystkim trzeba wiedzieć, o co chodzi w ustawie
Polska ustawa ma zapewnić ochronę sygnalistom, m. in. poprzez zapewnienie im bezpiecznego systemu zgłaszania wszelkich nieprawidłowości i zakaz podejmowania działań odwetowych. Po wejściu w życie projektowanych przepisów każda osoba zatrudniona u danego pracodawcy będzie mogła zgłosić nieprawidłowości w działaniu tego przedsiębiorcy, uzyskując ochronę przed zwolnieniem czy zakończeniem współpracy przed czasem. Przewiduje się, że rozwiązanie umowy z sygnalistą będzie bezskuteczne. Niedopuszczalne będą również inne formy wywierania nacisku, jak np. żądanie odszkodowania, wniesienie pozwu o ochronę dóbr osobistych czy wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Ponadto ustawa przewiduje, że pracodawca może ustalić w tzw. regulaminie zgłoszeń wewnętrznych, iż ochroną mogą zostać objęte również osoby świadczące pracę na rzecz pracodawcy na innej podstawie niż stosunek pracy, akcjonariusze i wspólnicy oraz członkowie organów osób prawnych, a także byli pracownicy, stażyści, wolontariusze oraz kandydaci do pracy.
Projekt przewiduje trzy kanały zgłaszania nieprawidłowości:
1. wewnętrzne – za pomocą wewnętrznych kanałów zgłoszeń utworzonych przez podmioty prywatne i publiczne; przy czym zgłaszanie naruszeń anonimowo musi przewidywać regulamin zgłoszeń wewnętrznych stosowany przez pracodawcę lub procedura zgłaszania naruszeń prawa organowi publicznemu.
2. zewnętrzne – organowi centralnemu właściwemu do przyjmowania zgłoszeń i udzielania wsparcia osobom zgłaszającym, która to funkcja będzie powierzona Rzecznikowi Praw Obywatelskich, za wyjątkiem zgłoszeń dotyczących naruszeń zasad konkurencji i ochrony konsumentów gdzie wskazano Prezesa UOKiK; przy czym zgłoszenia zewnętrzne mogą być anonimowe lub umożliwiające identyfikację sygnalisty;
3. ujawnienia publiczne – podanie informacji o naruszeniu prawa do wiadomości publicznej, przy czym co do zasady ujawniający powinien najpierw wyczerpać drogę zgłoszenia wewnętrznego lub zewnętrznego i nie podjęto odpowiednich działań następczych lub nie otrzyma informacji zwrotnej.
Obowiązek ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłoszeń będzie spoczywał na podmiotach sektora prywatnego i publicznego zatrudniających co najmniej 50 pracowników. Pracodawcy wykonujący działalność w zakresie usług, produktów i rynków finansowych oraz zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu i ochrony środowiska będą jednak podlegali temu obowiązkowi niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników.
Zgłoszeniu będą podlegały działania i zaniechania naruszające prawo w obszarach wskazanych w projektowanej ustawie, przy czym Projekt przewiduje szerszy zakres przedmiotowy „naruszenia” niż dyrektywa o sygnalistach. Przepisy polskiej ustawy chroniące sygnalistów będą miały zastosowanie również do wszystkich naruszeń prawa w odpowiadających wymienionym w dyrektywie dziedzinach prawa krajowego, tzn.: zamówień publicznych, usług, produktów i rynków finansowych, zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa produktów, bezpieczeństwa transportu, ochrony środowiska, ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego, bezpieczeństwa żywności i pasz, zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia publicznego, ochrony konsumentów, ochrony prywatności i danych osobowych, bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych. Z katalogu tego zostaną wyłączone jedynie zamówienia publiczne dotyczące obronności i bezpieczeństwa państwa.
Już teraz warto przygotować się na nowe obowiązki – dostosować istniejące regulacje i wdrożyć efektywny system zgłaszania nieprawidłowości.
4integrity wesprze Państwa w profesjonalnym przygotowaniu się do nowych wymogów dotyczących sygnalistów.